Технология судьяны алмаштыра албайт: Бакуда конституциялык соттордун ишинде жасалма интеллекттин ролу талкууга алынды
Бишкек / Баку — 2026-жылдын 20-октябры — Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьясы Жамиль Асанбекович Шаршеналиев баштаган делегация Азербайжан Республикасынын Баку шаарында өткөн Түрк дүйнөсүнүн конституциялык юрисдикция органдарынын конференциясынын (TÜRK-AY) алкагындагы тегерек столдун ишине катышты. Иш-чара «Конституциялык соттордун ишинде жасалма интеллекттин ролу» аттуу актуалдуу темага арналды.
Эл аралык абройлуу иш-чарага Азербайжандын, Түркиянын, Казакстандын, Өзбекстандын, Пакистандын жана Кыргызстандын конституциялык юрисдикция органдарынын жетекчилери жана судьялары катышты. Форумдун программасында Азербайжан Республикасынын Конституциялык сотунун төрагасы Фархад Абдуллаевдин төрагалыгы алдында расмий ачылыш аземи, эксперттик баяндамалар жана презентациялар, ошондой эле сот адилеттигин санариптик трансформациялоо маселелери боюнча ачык талкуулар өттү.
Сессиянын алкагында Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьясы Жамиль Шаршеналиев «Конституциялык контролдоо органдарынын ишинде жасалма интеллекттин ролу» деген темада баяндама жасады.
Өз сөзүндө Ж. Шаршеналиев жасалма интеллект чечимдерди кабыл алуу процесстеринин ажырагыс бөлүгүнө айланып бара жатканын белгилеп, анын маалыматты ыкчам издөө, соттук кызмат көрсөтүүлөрдүн жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу жана укуктук талдоонун сапатын жакшыртуу жаатындагы кеңири мүмкүнчүлүктөрүнө токтолду. Ошондой эле ал мындай шартта конституциялык юрисдикция органдарынын негизги милдети — жаңы технологияларды колдонууда Конституциянын үстөмдүгүн, соттун көз карандысыздыгын жана адам укуктарынын артыкчылыгын камсыз кылган укуктук багыттарды аныктоо экендигин баса белгиледи.
Кыргызстандын делегациясы санариптик сот өндүрүшүнүн укуктук негиздерин калыптандыруу боюнча улуттук тажрыйба менен бөлүштү. Атап айтканда, өлкөдө электрондук сот иши, санариптик процессуалдык документтер, сот отурумдарына аралыктан катышуу жана сот процесстерин каттоо институттары киргизилгени белгиленди. 2026-жылы Кыргыз Республикасынын Санариптик кодексинин күчүнө кириши маанилүү кадам болду, ал жарандарды коргоого катуу талаптарды белгилөө менен санариптик маалыматтар, мамлекеттик системалар жана жасалма интеллект чөйрөсүн жөнгө салат.
Тегерек столдун катышуучулары технологиялар күнүмдүк жана техникалык милдеттерди — интеллектуалдык издөө, котормо, материалдарды системалаштыруу сыяктуу иштерди оптималдаштыруучу көмөкчү инструмент катары кызмат кылууга тийиш деген бирдиктүү пикирге келишти. Ошол эле учурда юридикалык акыркы бааны берүү, Конституцияны чечмелөө жана чечим кабыл алуу ар дайым адамдын — көз карандысыздыгын сактаган жана конституциялык жоопкерчиликке ээ болгон судьянын ыйгарым укугунда калышы керектиги белгиленди.
Иш-чара Азербайжан Республикасынын Конституциялык сотунун төрагасы Фархад Абдуллаевдин жыйынтыктоочу сөзү менен аяктап, анда түрк тилдүү мамлекеттердин санариптештирүү жана киберкоопсуздук жаатындагы мындан аркы кызматташтыгынын перспективалары белгиленди.
