Бүгүнкү күндө жер маселелери эң актуалдуу темалардын бири бойдон калууда. 2025-жылы жана 2026-жылдын биринчи жарым жылдыгында өлкөнүн сотторуна келип түшкөн административдик доолордун 63,79 пайызы жер талаштарына байланыштуу болгон. Ушуга байланыштуу Кыргыз Республикасынын Жогорку соту судьялардын, Кыргыз Республикасынын Президентинин Администрациясынын, Конституциялык соттун, Башкы прокуратуранын, мамлекеттик органдардын жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өкүлдөрүнүн катышуусунда «Жер мамилелери чөйрөсүндө административдик жол-жоболорду жүргүзүүдө келип чыккан көйгөйлүү маселелер» аттуу тегерек стол өткөрдү.
Иш-чараны ачып жатып, Жогорку соттун төрагасынын орун басары Нургүл Бакирова ачык кесиптик диалог жүргүзүүнүн жана конструктивдүү чечимдерди издөөнүн зарылдыгын белгиледи. Ал мамлекеттик органдардын иши адамга жана анын укуктарын коргоого багытталууга тийиш экенин баса белгиледи.
Конституциялык соттун судьясы Чинара Айдарбекова өз баяндамасында бул маселеге конституциялык өңүттөн токтолуп: «Ар бир жер талашынын артында конкреттүү адам жана анын укугу турат», — деди. Ал мыйзамдуу түрдө алынган жер укугу мамлекет тарабынан урматталып, корголууга тийиш экенин, ал эми аны чектөө өзүм билемдик менен жүргүзүлбөшү керектигин белгиледи.
Катышуучулар жер тилкелерин берүү, каттоо жана алып коюу маселелерин, ошондой эле мындай талаштарды кароонун соттук практикасын талкуулашты. Талкуунун өзөгүндө жөнөкөй, бирок принципиалдуу суроо турду: жер маселелерине байланыштуу жол-жоболорду адамдын кызыкчылыгына кызмат кылгандай кылып, анын укуктарынын реалдуу корголушун кантип камсыз кылууга болот? Жолугушуунун жыйынтыгында мыйзамдарды жана аларды колдонуу практикасын өркүндөтүүгө багытталган бир катар сунуштар иштелип чыкты.
Бүгүн Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунда Мамлекеттик тил күнүнө арналган салтанаттуу иш-чара өттү.
Майрамдык программа кыргыз тилинин көркөмдүгүн, байлыгын жана тереңдигин чагылдырган чечендик жана көркөм сөз өнөрүнө арналды. Аппараттын кызматкерлери эне тил тууралуу ырларды көркөм окуп, элдин кылымдар бою топтогон тажрыйбасын жана руханий баалуулуктарын камтыган макал-лакаптарды жана учкул сөздөрдү айтып беришти. Иш-чаранын өзгөчө бөлүгү катары акын Темирбек Матыбаев комуздун коштоосунда өнөр тартуулап, кыргыз тилинин күчүн, байлыгын жана көркөмдүгүн даңазалады. Майрамдык программаны улуттук бийлер коштоду.
Өз сөзүндө Конституциялык соттун Төрагасы Эмиль Осконбаев кыргыз тили кылымдарды карыткан тарыхый жолду басып өтүп, элдин тарыхын, топтогон тажрыйбасын жана каада-салтын муундан муунга өткөрүп келгенин белгиледи. Ал бул руханий мурастын улуулугун «Манас» эпосу айгинелеп турарын айтып, кылымдар бою ооздон оозго, устаттан шакиртке, муундан муунга өтүп келген улуу эпостун ЮНЕСКО тарабынан адамзаттын материалдык эмес маданий мурасынын бир бөлүгү катары таанылганына токтолду.
Ошондой эле кыргыз тилинин укуктук чөйрөдөгү ордуна өзгөчө көңүл бурулду. Төрага Конституциялык соттун чечимдери мазмуну терең, негиздүү жана салмактуу болуу менен бирге, ар бир адамга түшүнүктүү тилде жазылышы зарылдыгын белгиледи. Анткени ар бир чечимдин артында адамдын укуктары жана эркиндиктери турат. Ошондуктан юридикалык тактык менен коомчулукка түшүнүктүүлүктүн айкалышы өзгөчө маанилүү экенин баса белгиледи.
Конституциялык соттун судьясы Кырккелди Кыдырбаев да кесиптештерин жана Соттун Аппаратынын кызматкерлерин Мамлекеттик тил күнү менен куттуктап, кыргыз тилинин улуттук маданиятты, элдин өзгөчөлүгүн жана муундар ортосундагы байланышты сактоодогу маанисин белгиледи.
![]()
22.09.2026
Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза процессуалдык кодексинин 19-беренесинин 3-бөлүгүнүн экинчи абзацынын Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 95-беренесинин 1, 3-бөлүктөрүнө жана 96-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө өтүнүчтү өндүрүшкө кабыл алды.
Талашылып жаткан ченем жогору турган инстанциядагы сотко конкреттүү ишти кароодо аныкталган мыйзам бузууларга байланыштуу судьяга карата жеке аныктама чыгарууга, ошондой эле мындай актыны тиешелүү чараларды көрүү үчүн Кыргыз Республикасынын Судьялар кеңешине жөнөтүүгө мүмкүндүк берет.
Арыз ээсинин пикири боюнча, судьянын сот адилеттигин жүзөгө ашыруудагы аракеттерине баа берүүнү камтыган жеке аныктама жагымсыз кесепеттерге, анын ичинде тартиптик өндүрүштү козгоого жана бул жагдайды судьянын кесиптик ишмердигин баалоодо эске алууга алып келиши мүмкүн. Мындай жагдай сот чечимдерин кабыл алууда судьяга чектөөчү таасирин тийгизип, судьянын көз карандысыздыгынын конституциялык кепилдиктерин козгошу мүмкүн.
21.09.2026
Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту Кыргыз Республикасынын «Бажылык жөнгө салуу жөнүндө» Мыйзамынын 3, 5, 77 жана 83-беренелеринин жоболорунун Евразия экономикалык бирлигинин Бажы кодексинин жоболору менен өз ара байланышта Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 6-беренесинин 3, 5-бөлүктөрүнө, 24-беренесинин 1-бөлүгүнө, 56-беренесинин 2-бөлүгүнө жана 61-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө кайрылууну өндүрүшкө кабыл алды.
Талашка алынган жоболор бажы мыйзамдарынын убакыт боюнча колдонулушун, мөөнөттөрдү эсептөөнү жана бажы төлөмдөрүн өндүрүп алуунун мөөнөттөрүн жөнгө салат. Маселе 2011 жана 2013-жылдары убактылуу алып келинген транспорт каражаттарына байланыштуу бажы төлөмдөрүн жана туумдарды өндүрүп алуу жөнүндө иштерди кароодо келип чыккан. Аталган транспорт каражаттарынын өлкөдөн чыгарылбагандыгы 2024-жылы аныкталган.
Кайрылууда бажы төлөмдөрүн өндүрүп алуу мөөнөттөрүнүн укуктук аныктуулугу, анын ичинде мөөнөттүн башталган учуру жана акыркы чеги, ошондой эле мурда келип чыккан укуктук мамилелерге кийин кабыл алынган укуктук жөнгө салууну колдонууга, эгерде бул адамдын укуктук абалын начарлатышы мүмкүн болсо, жол берилер-берилбеси тууралуу маселелер көтөрүлгөн.
19.09.2026
16.09.2026
Конституциялык сотто төрага Эмиль Осконбаевдин Кыргыз Республикасындагы миссиясын аяктап жаткан БУУнун туруктуу координатору Антье Граве менен жолугушуусу болуп өттү.
Тараптар биргелешкен иштин жыйынтыгын чыгарышты жана өз ара аракеттенүүнүн мындан аркы багыттарын талкуулашты. Антье Граве 2023-2027-жылдарга БУУнун алкактык программасы аяктап баратканын, ал эми кийинки программаны даярдоо башталганын билдирди. Жаңы документти иштеп чыгууда мыйзамдын үстөмдүгүнө, адам укуктарын жана эркиндиктерин коргоого, мамлекеттик институттарды бекемдөөгө жана сот адилеттигине жетүүгө өзгөчө көңүл бурулат.
Буга байланыштуу Антье Граве Конституциялык соттун кесиптик пикиринин жана анын келечектеги артыкчылыктарды талкуулоого катышуусунун маанилүүлүгүн баса белгиледи.
Өз кезегинде Эмиль Осконбаев Кыргызстан үчүн БУУ менен кызматташуу өзгөчө мааниге ээ экенин, анткени эл аралык тажрыйба жана эксперттик колдоо мамлекеттик институттарды жана адам укуктарын жана эркиндиктерин коргоо механизмдерин өркүндөтүүгө жардам берерин белгиледи. Ал укуктун үстөмдүгү жана адам укуктарынын кепилдиктери мамлекеттин туруктуу өнүгүүсүнүн негизи экенин, ал эми улуттук институттардын эл аралык уюмдар менен натыйжалуу өз ара аракеттенүүсү дүйнөлүк мыкты тажрыйбаларды эске алууга жана заманбап чечимдерди табууга мүмкүндүк берерин баса белгиледи.
Төрага Антье Гравеге ачык диалог жана жемиштүү биргелешкен иш үчүн ыраазычылык билдирип, андан аркы ишмердүүлүгүндө ийгиликтерди каалады жана кесиптик байланыштарды улантууга үмүттөнөрүн билдирди.
16.09.2026
15.09.2026
Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексинин 554-беренесинин 4-бөлүгүнүн Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 56-беренесинин 2-бөлүгүнө, 61-беренесинин 1-бөлүгүнө жана 100-беренесинин 4-бөлүгүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө өтүнүчүтy өндүрүшкө кабыл алды.
Кайрылуу укук бузуу жөнүндө иш боюнча ыйгарым укуктуу органдын токтомуна берилген даттануу боюнча кабыл алынган биринчи инстанциядагы соттун токтомуна даттанууда апелляциялык инстанциядагы соттун ыйгарым укуктарын аныктоочу жоболорго тиешелүү.
Талашылып жаткан ченемге ылайык, апелляциялык даттанууну кароонун жыйынтыгы боюнча апелляциялык инстанциядагы сот даттанууну канааттандыруусуз калтырууга; биринчи инстанциядагы соттун токтомун жокко чыгарып, ыйгарым укуктуу органдын токтомун өзгөртүүсүз калтырууга; же биринчи инстанциядагы соттун жана ыйгарым укуктуу органдын токтомдорун жокко чыгарып, иш боюнча өндүрүштү токтотууга укуктуу.
Арыз ээлери талашылып жаткан ченемде апелляциялык инстанциядагы соттун жаңы чечим кабыл алууга, соттук актыны өзгөртүүгө же ишти кетирилген бузууларды жоюу үчүн жаңыдан кароого жөнөтүүгө ыйгарым укуктары каралбаганын белгилешет. Алардын пикиринде, мындай чектөө натыйжалуу соттук коргоого тоскоолдук кылат жана ишти жогорку инстанциядагы сот тарабынан кайра кароонун конституциялык кепилдиктерин толук камсыз кылбайт.
Аныктама менен кененирээк төмөнкү шилтемеден тааныша аласыздар:https://constsot.kg/wp-content/uploads/2026/09/opred-o-prinyatii-ot-15.09.26.pdf
11.09.2026
02.09.2026
Кыргыз Республикасынын Судьялар кеңеши Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьясы Лунара Чаткалбековна Жолдошеваны «Кыргыз Республикасынын сот тутумуна сиңирген эмгеги үчүн» медалы менен сыйлады.
Жогорку сыйлык Кыргыз Республикасынын сот тутумун өнүктүрүүгө кошкон кесиптик салымы, судьялык милдеттерин ак ниеттүү аткаргандыгы, ошондой эле судьялар коомчулугунун органдарынын ишине активдүү катышкандыгы үчүн берилди.
Лунара Чаткалбековна Жолдошева Конституциялык соттун судьясынын ыйгарым укуктарын аткаруу менен катар судьялар коомчулугунун органдарынын ишине активдүү катышып келет. Судьялар кеңешинин Тартип комиссиясынын төрагасынын орун басары катары ал судьялардын мыйзамдардын талаптарын жана судьялык этиканын ченемдерин сактоосуна байланышкан маселелерди кароого катышат.
30.08.2026
Урматтуу мекендештер!
Сиздерди Кыргыз Республикасынын Эгемендүүлүк күнү менен чын жүрөктөн куттуктайм!
Эгемендүүлүк күн – өлкөбүздүн тагдырына кайдыгер карабаган бардык жарандарды бириктирген өзгөчөлүү майрам. Ал бизге эгемендүүлүктү көздүн карегиндей сактоонун, өлкөбүздүн өнүгүү жолун өз алдынча аныктоонун, тарыхыбызды, маданиятыбызды жана каада-салттарыбызды аздектеп, жаркын келечекти биргелешип куруунун маанилүү экендигин эске салат.
Эгемендүүлүк мамлекеттик чек аралар, мамлекеттик символдор же тарыхый даталар менен гана чектелбейт. Ал күнүмдүк жашоодо — адамды урматтоодо, бири-бирин колдоодо, Мекенди сүйүүдө жана өз өлкөсүнө пайда алып келүүгө чын дилден умтулууда гана чыныгы мааниге ээ болот. Дал ушундай ар күнкү иш-аракеттерден мамлекеттин күчү жаралат.
Кыргызстандын башкы байлыгы да, күчү да дайыма анын эли болуп келген жана болуп кала берет. Элибиздин акылмандыгы, бийик адамгерчилиги, эмгекчилдиги, кайраты жана жерине болгон сүйүүсү менен өлкөбүз ар кандай сыноолордон татыктуу өтүп келди.
Мекенди сүйүү, тарыхыбызга жана маданиятыбызга болгон урмат-сый, өлкөнүн тагдыры үчүн жоопкерчилик сезим ар бир үй-бүлөдө муундан-муунга берилип келет. Дал ушул дөөлөттөрдүн уланмалуулугу элибиздин биримдигин бекемдеп, анын дүйнө таанымынын булагы жана мамлекетибиздин мындан аркы өнүгүүсүнүн бекем пайдубалы болуп кызмат кылат.
Майрам күнүндө ар бир үй-бүлөгө чың ден соолук, бакты-таалай жана бакубат жашоо каалайм. Асманыбыз ачык болуп, Эгемендүүлүк Туусу ар дайым желбиреп турсун!
Кыргыз Республикасынын Эгемендүүлүк күнү менен!
Урматтоо менен,
24.07.2026
Кыргыз Республикасынын Президенти
«Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту жөнүндө» Кыргыз Республикасынын конституциялык Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу Мыйзамга кол койду.
Мыйзам конституциялык сот өндүрүшүнүн тартибин өркүндөтүүгө багытталган жана расмий жарыяланган күндөн тартып он күн өткөндөн кийин күчүнө кирет.
Мыйзамдын толук тексти менен бул шилтеме аркылуу таанышууга болот.
https://constsot.kg/wp-content/uploads/2026/07/kr-konstitucziyalyk-myjzamy.pdf 08.07.2026
Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту 2024-жылдын 22-январындагы «Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына (Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексине, Кыргыз Республикасынын Жазык-процесстик кодексине) өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 1-беренесинин 1-пунктунун жана 2-беренесинин 3, 4-пункттарынын Конституцияга ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө кайрылууну өндүрүшкө кабыл алуудан баш тартты.
Кайрылуу кылмыш-жаза жоопкерчилигинен бошотууда жана кылмыш ишин токтотууда тараптардын элдешүү институтун колдонуу тартибин жөнгө салган жоболорго байланыштуу болгон. Кайрылуучулардын пикири боюнча, талашылып жаткан ченемдерде «коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыктарын козгогон учурлар» деген түшүнүктү колдонуу боюнча так критерийлер белгиленбегендиктен, укуктук белгисиздик орун алган.
Кайрылууга кайрылуучулардын мыйзамга киргизилген өзгөртүүлөр коомдун жана мамлекеттин кызыкчылыктарын козгогон учурларда тараптардын элдешүү институтун колдонуу мүмкүнчүлүгүн жокко коюп, сотко конкреттүү иштин жагдайларын жекече баалоого мүмкүнчүлүк бербейт деген жүйөлөрү негиз болгон.
Аныктама менен шилтеме аркылуу кененирээк таанышууга болот. https://constsot.kg/wp-content/uploads/2026/07/proekt-oks-ob-otkaze-08-07-26.pdf 07.07.2026
Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту Кыргыз Республикасынын Жарандык кодексинин 1-беренесинин 5-бөлүгүнүн жана 216-беренесинин 2-бөлүгүнүн Конституцияга ылайыктуулугун текшерүү жөнүндө кайрылууну өндүрүшкө кабыл алды.
Кайрылуучунун пикири боюнча, талашылып жаткан жоболорго укук колдонуу практикасында берилип жаткан чечмелөө жеке жактан бажы төлөмдөрүн белгиленген акыркы мөөнөтсүз өндүрүүгө мүмкүндүк берип, мындай мөөнөттүн башталышын бажы органы төлөнбөй калган жагдайды аныктаган учур менен байланыштырууга жол берет. Бул, анын пикиринде, укуктук аныктуулукка доо кетирип, соттук коргонууга болгон кепилдиктерди бузат.
Кайрылууга негиз болуп убактылуу алып келинген транспорт каражаты Кыргыз Республикасынын бажы аймагынан кайра чыгарылбагандыгына байланыштуу талаш боюнча апелляциялык инстанциянын соту тарабынан арыз ээсинен бажы төлөмдөрүн жана туумдарды өндүрүү жөнүндө чечимдин кабыл алынышы саналат.
Аныктаманын толук тексти менен төмөнкү шилтеме аркылуу таанышууга болот: https://constsot.kg/wp-content/uploads/2026/07/oks-o-prinyatii-ot-07.06.26.pdf
06.07.2026
2026-жылдын 1–3-июль күндөрү Ысык-Көлдүн жээгинде Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту менен «Адилет» укуктук клиникасы» коомдук фонду биргелешип уюштурган юристтер жана адвокаттар үчүн Конституционализм мектеби өттү. Үч күндүн ичинде катышуучулар конституциялык сот адилеттиги жаатындагы билимдерин тереңдетип, конституциялык-укуктук талаштарды кароонун учурдагы практикасын талдап, адамдын укуктарын жана эркиндиктерин коргоонун конституциялык механизмдерин колдонуу боюнча практикалык көндүмдөрүн өркүндөтүштү.
Конституционализм мектебинин ачылышында Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун Төрагасы Эмиль Осконбаев өлкөдө конституционализмди өнүктүрүү Конституциянын үстөмдүгүн бекемдөөгө жана адам укуктарын натыйжалуу коргоого жөндөмдүү күчтүү юридикалык коомчулуктун калыптанышына түздөн-түз байланыштуу экенин белгиледи.
Окуу программасын Конституциялык соттун Төрагасы Эмиль Осконбаев, ошондой эле Конституциялык соттун судьялары Чынара Айдарбекова жана Меергүл Бобукеева өткөрүштү. Лекциялардын, практикалык семинарлардын жана соттук иштерди талдоонун жүрүшүндө катышуучулар Конституциялык сотто иш жүргүзүүнүн тартиби, сотко кайрылууларды даярдоонун талаптары, конституциялык сот адилеттигинин принциптерин колдонуу жана Конституциялык соттун чечимдерин аткаруунун өзгөчөлүктөрү боюнча кеңири таанышышты.
Программанын маанилүү бөлүгү катары Конституциялык лаборатория уюштурулду. Анда катышуучулар чакан топтордо иштеп, Конституциялык сотко кайрылуулардын долбоорлорун даярдашты, конституциялык-укуктук жүйөлөрдү иштеп чыгышты жана аларды судьялар менен биргеликте талкуулашты.
Мектептин бардык этабында катышуучулар Конституциялык соттун судьялары менен ачык кесиптик пикир алышып, өз ара тажрыйба бөлүшүп, укук колдонуу практикасындагы актуалдуу маселелерди талкуулашты жана күнүмдүк кесиптик ишмердүүлүгүндө кездешкен суроолоруна жооп алышты.
Конституционализм мектеби конституциялык сот адилеттиги жаатындагы билимди өркүндөтүү менен катар юридикалык коомчул...
... 
