Кыргыз Республикасынын
Конституциялык соту

Кабыл алынган кайрылуулар

06.10.2026

Арман Сакеновна Кыйгырованын кайрылуусу боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун 2026-жылдын 6-октябрындагы аныктамасы менен Арман Сакеновна Кыйгырованын “Кыргыз Республикасынын Адвокатурасы, Кыргыз Республикасындагы адвокаттык иш жана юридикалык өкүлдөр жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 22-беренесинин 4-бөлүгүнүн 4-пунктун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 6-беренесинин 3-бөлүгүнө, 23-беренесинин 1, 4, 5-бөлүктөрүнө, 42-беренесинин 1-бөлүгүнө, 55-беренесине, 56-беренесинин 2-бөлүгүнө, 61-беренесинин 1, 2, 3-бөлүктөрүнө, 101-беренесинин 1, 2 жана 3-бөлүктөрүнө ылайык келүүсүн текшерүү бөлүгүндө кайрылуусу өндүрүшкө кабыл алынды.

Кайрылуу субъектисинин позициясы

Талашылып жаткан жобо адвокат тарабынан жогоруда аталган Мыйзамдын ченемдери бузулган учурда адвокаттык иш жүргүзүүгө укук берген лицензиядан ажыратууну карайт.

Арыз ээсинин пикири боюнча, бул ченем юридикалык аныктык талаптарына жооп бербейт, анткени ал лицензиядан ажыратуу сыяктуу олуттуу чара колдонуу үчүн бузуунун мүнөзүн, оордугун же кесепеттерин аныктоого мүмкүндүк берген критерийлерди белгилебейт. Андан тышкары, тиешелүү критерийлердин жоктугу Мыйзамдын жоболорун ар кандай бузууда анын олуттуулугуна карабастан, адвокатты лицензиясынан ажыратуу мүмкүнчүлүгүнө жол берет жана укук коргоо органына аны кароо боюнча өтө кеңири ыйгарым укуктарды берет.

Арыз ээси мындай укуктук жөнгө салуу талашылып жаткан ченемди түрдүү чечмелөөгө жана аны өзүм билемдик менен колдонууга шарт түзөрүн, муну менен Конституцияда кепилденген — өзүнүн эмгекке болгон жөндөмүн эркин тескөө, ошондой эле кесипти же ишмердүүлүк түрүн тандоо укугуна доо кетерин белгилейт.

Баяндалганды эске алуу менен арыз ээси талашылып жаткан жобону Кыргыз Республикасынын Конституциясына карама-каршы келет деп таанууну суранат.

28.09.2026

Хилоу Марат Хасановичтин өтүнүчү боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун 2026-жылдын 28-сентябрындагы аныктамасы менен Х.М. Хилоунун Кыргыз Республикасынын «Сот аткаруучулардын статусу жана аткаруу өндүрүшү жөнүндө» Мыйзамынын 77-беренесинин жана 2-тиркеменин 1-пунктунун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 61 жана 101-беренелерине ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуу субъектисинин позициясы

Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 61-беренеси ар бир адамга өзүнүн укуктарын жана эркиндиктерин мыйзамда белгиленген тартипте сот аркылуу коргоого кепилдик берет. Өз кезегинде, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 101-беренеси мыйзамдуу күчүнө кирген соттук чечимдердин Кыргыз Республикасынын бүткүл аймагында милдеттүү экендигин белгилейт. Ушуга байланыштуу арыз ээси Кыргыз Республикасынын «Сот аткаруучулардын статусу жана аткаруу өндүрүшү жөнүндө» Мыйзамынын 77-беренеси жана 2-тиркеменин 1-пункту менен белгиленген карызкор жана анын үй-бүлөсү туруктуу жашаган турак жайга өндүрүп алууну колдонууга тыюу салуу көрсөтүлгөн кепилдиктерди бузат деп эсептейт, анткени карызкордун башка мүлкү болбогон учурда өндүрүп алуучуну мыйзамдуу күчүнө кирген соттук чечимдин аткарылышына жетишүү мүмкүнчүлүгүн иш жүзүндө жокко чыгарат.

Арыз ээсинин пикири боюнча, талашылып жаткан укуктук жөнгө салуу карызкордун турак жайга болгон укугу менен өндүрүп алуучунун мүлктүк кызыкчылыктарынын ортосунда адилеттүү тең салмактуулукту камсыз кылбайт, анткени анда турак жайдын аянтын жана наркын, карыздын өлчөмүн, ошондой эле карызкордун жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн жашоосу үчүн зарыл болгон минималдуу өлчөмдөн ашкан турак жай аянтынын бөлүгүнө өндүрүп алууну колдонуу мүмкүнчүлүгүн эске алуу каралган эмес.

Жогоруда баяндалгандардын негизинде кайрылуунун автору талашылып жаткан ченемди Кыргыз Республикасынын Конституциясына карама-каршы келет деп таанууну, ал карыздын өлчөмү менен мындай турак жайдын наркынын шайкештигин эске албастан, карызкордун жалгыз турак жайына өндүрүп алууну колдонуу мүмкүнчүлүгүн, ошондой эле карызкордун жана анын үй-бүлөсүнүн жашоосу үчүн минималдуу зарыл болгон өлчөмдөн ашкан турак жай аянтынын бөлүгүнө өндүрүп алууну колдонуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарган бөлүгүндө Конституцияга каршы келет деп таанууну өтүнөт.

22.09.2026

Азизбек Анарбекович Досмамбетовдун кайрылуусу боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун 2026-жылдын 22-сентябрындагы аныктамасы менен А.А.Досмамбетовдун Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 10-июлундагы аныктамасына берген даттануусу канааттандырылды жана анын Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза процессуалдык кодексинин 19-беренесинин 3-бөлүгүнүн экинчи абзацынын Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 95-беренесинин 1, 3-бөлүктөрүнө жана 96-беренесинин 1-бөлүгүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынды.

Кайрылуунун субъектисинин позициясы

Арыз ээси талашылып жаткан ченем конкреттүү ишти кароодо аныкталган бузууларга байланыштуу судьяга карата жогору турган соттун жеке аныктама чыгаруусуна, ошондой эле мындай актыны тиешелүү чараларды көрүү үчүн Кыргыз Республикасынын Судьялар кеңешине жөнөтүүгө жол берерин көрсөтөт.

Анын пикири боюнча, сот адилеттигин жүзөгө ашырууда судьянын аракеттерин баалоону камтыган жеке аныктама жагымсыз кесепеттерге, анын ичинде тартиптик өндүрүштү козгоого жана судьянын кесиптик ишине баа берүүдө бул жагдайды эске алууга алып келиши мүмкүн. Арыз ээси, бул соттук чечимдерди кабыл алууда судьяга чектөөчү таасир көрсөтүүгө жана анын көз карандысыздыгынын конституциялык кепилдиктерине доо кетирүүгө жөндөмдүү деп эсептейт.

Арыз ээси ошондой эле инстанциялык контролдоо тартибинде оңдолууга жаткан соттук каталарды жана түздөн-түз судьяга карата атайын чара көрүү үчүн негиз боло турган мыйзамды ачык-айкын, одоно бузууларды айырмалоо зарыл деп эсептейт.

Мындан тышкары, ал “Кыргыз Республикасынын Жогорку соту жана жергиликтүү соттор жөнүндө” конституциялык Мыйзамда мамлекеттик органдардын, уюмдардын жана кызмат адамдарынын жетекчилеринин дарегине карата жеке аныктама чыгаруу каралгандыгына көңүлдү бурат. Ошол эле учурда судьяга карата мындай аныктама чыгаруу мүмкүнчүлүгү жөнүндө маселе конституциялык-укуктук баа берүүнү талап кылат.

Баяндалгандарды эске алуу менен, арыз ээси талашылып жаткан жобону Кыргыз Республикасынын Конституциясына карама-каршы келет деп таанууну суранат.

21.09.2026

Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун судьясы Э.Б.Барыктабасованын суроо-талабы боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун 2026-жылдын 21-сентябрындагы аныктамасы менен Кыргыз Республикасынын Жогорку сотунун судьясы Э.Б.Барыктабасованын “Бажылык жөнгө салуу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын (2019-жылдын 24-апрелиндеги редакциясындагы № 52) 3, 5, 77 жана 83-беренелеринин жоболорунун Евразия экономикалык бирлигинин Бажы кодексинин (мындан ары – ЕАЭБ БК, 2018-жылдагы редакциясындагы) 14-беренесинин 7-пунктунун 11-пунктчасына, 457-беренесине тутумдук өз ара байланышта Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 6-беренесинин 3, 5-бөлүктөрүнө, 24-беренесинин 1-бөлүгүнө, 56-беренесинин 2-бөлүгүнө жана 61-беренесинин 2-бөлүгүнө шайкештигин текшерүү жөнүндө суроо-талабы өндүрүшкө кабыл алынды.

Кайрылуу субъектисинин позициясы

Судья бажы төлөмдөрүн төлөө милдетинин келип чыгышы жана аларды өндүрүп алуу мөөнөттөрүн эсептөө маселесинде укуктук аныксыздык бар экендигин белгилейт. Анын пикири боюнча, мындай мөөнөттүн башталышын бажы органы тарабынан төлөбөө фактысы аныкталган учурга жараша белгилөө тиешелүү милдеттенмени аткаруунун чектүү мөөнөттөрүн аныктоодо укуктук аныксыздыкты жаратышы мүмкүн.

Мындан тышкары, судья кийинки мыйзамдардын, эгерде ал адамдын укуктук абалын начарлатса, укуктук аныктык жана мыйзамдын өткөн мезгилге карата колдонууга жол берилбестик талаптарын бузса, мурда келип чыккан милдеттенмелерге колдонууга жол берилиши жөнүндө маселени коёт.

Жогоруда баяндалгандарга байланыштуу судья талашылып жаткан укуктук жөнгө салуунун ЕАЭБ БК жоболору менен өз ара байланышта Кыргыз Республикасынын Конституциясына ылайык келүүсүн текшерүүнү өтүнөт.

15.09.2026

Н.Ж. Жаныбековдун жана С.А. Матцаковдун өтүнүчү боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун 2026-жылдын 15-сентябрындагы аныктамасы менен Н.Ж. Жаныбековдун жана С.А. Матцаковдун Кыргыз Республикасынын укук бузуулар жөнүндө кодексинин 554-беренесинин 4-бөлүгүнүн Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 56-беренесинин 2-бөлүгүнө, 61-беренесинин 1-бөлүгүнө жана 100-беренесинин 4-бөлүгүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуу субъекттеринин позициясы

Арыз ээлери укук бузуу жөнүндө иш боюнча ыйгарым укуктуу органдын токтомуна даттануу боюнча кабыл алынган биринчи инстанциядагы соттун токтомуна даттанууда, талашылып жаткан ченемге ылайык, апелляциялык сот үч гана чечимдин бирин кабыл алуу менен чектелгенин белгилешет: апелляциялык даттанууну канааттандыруусуз калтыруу; ыйгарым укуктуу органдын токтомун өзгөртүүсүз калтыруу менен биринчи инстанциядагы соттун токтомун жокко чыгаруу; же биринчи инстанциядагы соттун жана ыйгарым укуктуу органдын токтомдорун жокко чыгаруу жана иш боюнча өндүрүштү токтотуу.

Мында апелляциялык сот, эгерде сот актысынын мыйзамсыздыгын же негизсиздигин аныктаса да, жол берилген бузууларды четтетүү үчүн иштин маңызы боюнча жаңы чечим кабыл алуу, сот актысын өзгөртүү же ишти жаңыдан кароого жөнөтүү ыйгарым укуктарына ээ эмес.

Арыз ээлеринин пикири боюнча, мындай чектөө натыйжалуу соттук коргоого тоскоолдук кылат жана ишти жогору турган сот инстанциясында кайра кароонун конституциялык кепилдиктерине карама-каршы келет.

Арыз ээлери ошондой эле мурда колдонулган мыйзамдарда апелляциялык инстанциядагы соттун ыйгарым укуктарынын кыйла кеңири көлөмү каралганын, ал эми алардын кийинчерээк алып салынышы, алардын пикири боюнча, соттук коргоонун мүмкүнчүлүктөрүнүн кыскарышына алып келгенин белгилешет.

Жогоруда баяндалгандарды эске алуу менен, кайрылуунун авторлору талашылып жаткан ченемди апелляциялык инстанциядагы соттун жаңы чечим кабыл алуу, сот актысын өзгөртүү же ишти жаңыдан кароого жөнөтүү боюнча ыйгарым укуктарын жокко чыгарган бөлүгүндө Кыргыз Республикасынын Конституциясына карама-каршы келет деп таанууну өтүнүшөт.

07.07.2026

Ибраим Дуйшенович Мусаевдин кайрылуусу боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 7-июлундагы аныктамасы менен Ибраим Дуйшенович Мусаевдин Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексинин 1-беренесинин 5-бөлүгүнүн жана 216-беренесинин 2-бөлүгүнүн Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 6-беренесинын 5-бөлүгүнө, 23-беренесинин 2 жана 4-бөлүктөрүнө, 24-беренесинин 2-бөлүгүнө, 56-беренесинин 2-бөлүгүнө жана 61-беренесине ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө кайрылуусу өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуунун субъектисинин позициясы

Кайрылуунун субъектиси калыптанган сот практикасы жеке адамдардан бажы төлөмдөрүн өндүрүү жөнүндө бажы органдарынын талаптарына доонун эскирүү мөөнөтүн же башка чектөө мөөнөтүнүн колдонулушун жокко чыгарат, ал эми мөөнөттүн башталышын төлөмдөрдү төлөбөгөндүгүн бажы органынын өзү аныктаган учур менен байланыштырат деп көрсөтөт.

Арыз ээсинин пикири боюнча, мындай укуктук жөнгө салуу бажы төлөмдөрүн төлөө боюнча милдет пайда болгондон көп убакыт өткөндөн кийин талаптарды коюуга жол берет, мамлекеттин өндүрүү жүргүзүүгө укугун ишке ашыруусун бузуу аныкталган учурдан көз каранды кылат жана укуктук аныксыздык абалды жаратат.

Жогоруда баяндалгандарды эске алуу менен, кайрылуунун автору талашылып жаткан ченемдерди укук колдонуу практикасында аларга берилген чечмелөөдө Кыргыз Республикасынын Конституциясына карама-каршы келет деп таанууну өтүнөт.

10.06.2026

Т.А. Алмазбековдун жана Т.А. Малайбековдун өтүнүчү боюнча пресс-анонс

Конституциялык соттун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 10-июнундагы аныктамасы менен Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 27-ноябрындагы № 760 токтому менен бекитилген Транспорт каражаттарынын алдыңкы эшиктеринин каптал айнектерин күңүрттөөгө жыйымдарды төлөө жана уруксатты каттоо тартибинин 4-пунктунун конституциялуулугун текшерүү жөнүндө Т.А. Алмазбековдун жана Т.А. Малайбековдун өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуу субъекттеринин көз карашы

Арыздануучулар ичинен күйүүчү кыймылдаткычы бар транспорт каражаттарынын жана электромобилдердин ээлери үчүн каптал айнектерди күңүрттөөгө уруксат алуу үчүн жыйымдын ар кандай өлчөмүн белгилөө объективдүү негиздемеге ээ эмес жана бир категориядагы адамдардын бирдей эмес абалына алып келет деп белгилешет.

Алардын пикири боюнча, мындай айырмачылык конституциялык маанидеги максаттарды көздөбөйт жана Конституциясынын 24-беренесинде бекитилген теңдик жана басмырлоого жол бербөө принциптерин бузат.

Жогоруда баяндалгандарды эске алуу менен арыздануучулар талашылып жаткан ченемди Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 24-беренесинин 1 жана 2-бөлүктөрүнө карама-каршы келет деп таанууну суранышат.

27.04.2026

Ф. Б. Кубаеванын кызыкчылыгын көздөгөн М. Е. Бакытованын өтүнүчү боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 27-апрелиндеги аныктамасы менен Фатима Борисовна Кубаеванын кызыкчылыгын көздөгөн Малика Ерлановна Бакытованын Кыргыз Республикасынын Үйбүлө кодексинин 55-беренесинин 1-пунктунун конституциялуулугун текшерүү жөнүндө өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуунун субъектисинин позициясы

Кайрылуунун субъектиси мурас калтыруучунун каза болушунан улам жана мурас иши ачылгандан кийин мураскорлордун курамы боюнча маселе келип чыккандыгын, ушуга байланыштуу аталык тууралуу жазуунун мурастык мүлктү бөлүштүрүүгө тийгизген таасири аныкталгандыгын көрсөткөн. Ошол эле учурда Кыргыз Республикасынын Үй-бүлө кодексинин 55-беренесинин 1-бөлүгү аталык тууралуу жазуу маселелери боюнча сотко кайрылууга укугу бар жактардын чөйрөсүн аныктоо менен, мындай жазуу укуктарына түздөн-түз таасир эте турган бардык субъекттерди камтыбайт. Кайрылууда, кызыкдар жактар үчүн аталык тууралуу жазуунун мыйзамдуулугун сот тартибинде текшерүүнү демилгелөө боюнча процессуалдык мүмкүнчүлүктүн жоктугу, эгерде мындай жазуу мүлктүк жана мурастык укук мамилелерине таасир этсе, алардын укуктарын натыйжалуу коргоого тоскоол болушу мүмкүн деп белгиленген.

Арыз ээсинин пикири боюнча, бул укуктук аныксыздыкты, анын ичинде сот адилеттигине жетүү, мурастоо укугун ишке ашырууда жана мыйзам менен сот алдында бардыгынын бирдейлиги принцибин ишке ашырууда аныксыздыкты жаратат.

Баяндалгандарды эске алуу менен, кайрылуу субъектиси Кыргыз Республикасынын Үйбүлө кодексинин 55-беренесинин 1-пунктун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 4-беренесине, 15-беренесинин 2 жана 4-бөлүктөрүнө, 23-беренесинин 1, 4 жана 5-бөлүктөрүнө, 24-беренесинин 1 жана 2-бөлүктөрүнө, ошондой эле 61-беренесинин 1-бөлүгүнө карама-каршы келет деп таанууну өтүнөт.

21.04.2026

Н.Ж. Жаныбековдун жана С.А. Матцаковдун кайрылуусу боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 21-апрелиндеги аныктамасы менен Н.Ж. Жаныбековдун жана С.А.Матцаковдун «Кыргыз Республикасынын Адвокатурасы жана адвокаттык иш жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 22-беренесинин 4-бөлүгүнүн 2-пунктунун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 56-беренесинин 1, 2-бөлүктөрүнө, 64-беренесине шайкештигин текшерүү боюнча өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынды.

Кайрылуу субъекттеринин позициясы

Талашылып жаткан жобо Адвокаттын кесиптик этика кодексинин ченемдерин кайталап бузган учурда адвокатты лицензиясынан ажыратууну карайт. Арыз ээлеринин пикири боюнча, бул жобо кайталангандык белгисинин мазмунун ачып көрсөтпөйт, анткени лицензиядан ажыратуу түрүндөгү эң катаал тартиптик чараны колдонууга негиз болгон кайсы бузуулар жана алар кандай шарттарда түзүлөөрүн бир мааниде аныктоого мүмкүндүк бербейт, бул бир түрдүү эмес чечмелөө жана ар кандай укук колдонуу үчүн шарт түзөт.

Баяндалганды эске алуу менен арыз ээлери талашылып жаткан жоболорду Кыргыз Республикасынын Конституциясына карама-каршы келет деп табууну өтүнүшөт.

25.03.2026

«Эйр Манас» Авиакомпаниясы» жоопкерчилиги чектелген коомунун кайрылуусу боюнча пресс-анонс

Конституциялык соттун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 25-мартындагы аныктамасы менен «Эйр Манас» Авиакомпаниясы» ЖЧКсынын Кыргыз Республикасынын «Салык салуу, социалдык камсыздандыруу жана салыктык эмес кирешелер чөйрөсүндөгү Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө» Мыйзамынын 12-беренесинин төртүнчү абзацын жана 14-беренесинин 1-бөлүгүнүн 2-пунктун Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 6-беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынды.

Кайрылуу субъектинин позициясы

Кайрылуу субъекти Кыргыз Республикасынын 2025-жылдын 31-июлундагы № 185 Мыйзамы менен 2025-жылдын 1-январына чейинки салык мезгилинде пайда болгон жана ушул Мыйзам күчүнө кирген күнгө карата төлөнбөгөн транспорт каражатына мүлк салыгы боюнча карызды эсептен чыгаруу каралганын белгилейт. Мында баштапкы редакцияда эсептен чыгарууга тоскоолдук кылуучу жагдайлардын катарына өндүрүү жөнүндө мыйзамдуу күчүнө кирген сот актысынын болушу киргизилген эмес.

Арыз ээси белгилегендей, кийинки 2025-жылдын 31-декабрындагы
№ 262 Мыйзамы менен карызды эсептен чыгарууга тийиш болгон адамдардын катарынан аларга карата өндүрүү жөнүндө мыйзамдуу күчүнө кирген сот актысы бар салык төлөөчүлөр чыгарылган, муну менен катар көрсөтүлгөн өзгөртүүлөргө 2025-жылдын 5-августунан тартып өткөн мезгилге карата күч берилген.

Кайрылуу субъектинин пикири боюнча, талашылып жаткан жоболорго өткөн мезгилге карата күч берилиши анын укуктук абалынын начарлашына алып келген, анткени мурда колдонулуп келген жөнгө салууга ылайык ал ишене алган карызды эсептен чыгаруу мүмкүнчүлүгү артка карай тартипте жокко чыгарылган. Арыз ээси ушундай жол менен ага карата ретроспективдүү түрдө кыйла жагымсыз укуктук кесепеттер белгиленген деп эсептейт, бул анын пикири боюнча Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 6-беренесинин 5-бөлүгүнө каршы келет.

09.03.2026

Н.Ж. Жаныбековдун жана С.А. Матцаковдун кайрылуусу боюнча пресс-анонс

Конституциялык соттун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 9-мартындагы аныктамасы менен Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза процессуалдык кодексинин 267-беренесинин 6-бөлүгүн конституциялуулугун текшерүү жөнүндө Н.Ж. Жаныбековдун жана С.А Матцаковдун өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуу субъекттеринин позициясы

КЖПКнын 267-беренесинин 6-бөлүгүнө ылайык, айыпталуучуну кызмат ордунан убактылуу четтетүү жөнүндө тергөө судьясынын токтому даттанылууга жатпайт.

Арыз ээлери адамдын жана жарандын конституциялык укуктары менен эркиндиктери укуктук жана демократиялык мамлекеттин негизин түзөрүн, инсандын укуктук статусун жана мамлекеттин жеке жашоо чөйрөсүнө кийлигишүүсүнүн жол берилүүчү чектерин аныктай турганын баса белгилешет. Алардын мазмуну эркиндикти, кадыр-баркты жана инсандын корголушун камсыздоого багытталган.

Көрсөтүлгөн укуктар бардык мамлекеттик органдар жана кызмат адамдары тарабынан милдеттүү түрдө сакталууга тийиш болгондуктан, аларды ишке ашыруу коргоонун натыйжалуу механизмдеринин болушун болжолдойт. Буга байланыштуу соттук коргоого болгон укук жөнүндөгү конституциялык кепилдик өзгөчө мааниге ээ (Конституциянын 61-беренесинин 1, 2-бөлүктөрү). Ушундан улам, соттук коргоого болгон укук конституциялык укуктарды жана эркиндиктерди ишке ашыруунун жана алар бузулган учурда калыбына келтирүүнүн зарыл кепилдиги катары каралат.

Ошентип, арыз ээлери талашылып жаткан ченем тиешелүү соттук актыны жогору турган сот инстанциясы тарабынан кайра карап чыгуу мүмкүнчүлүгүн жокко чыгарат деп эсептешет.

Жогоруда айтылгандарды эске алып, арыз ээлери талашылып жаткан ченемди Конституцияга карама-каршы деп таанууну өтүнүшөт.

09.03.2026

А.Т. Ниязалиеванын кызыкчылыгын жактаган А.К. Акматбекованын жана М.Б. Султаналиевдин өтүнүчү боюнча пресс-анонс.

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун 2026-жылдын 9-мартындагы токтому менен А.Т. Ниязалиеванын кызыкчылыгын жактаган А.К. Акматбекованын жана М.Б. Султаналиевдин “Кыргыз Республикасынын Адвокатурасы жана адвокаттык иш жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 8-1-беренесинин 7 жана 8-бөлүктөрүнүн Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 6-беренесинин 3-бөлүгүнө, 23-беренесинин 1, 4 жана 5-бөлүктөрүнө, 42-беренесинин 1-бөлүгүнө, 55-беренесине, 56-беренесинин 2-бөлүгүнө, 61-беренесинин 1, 2 жана 3-бөлүктөрүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуу субъекттеринин позициясы

Арыз ээлери белгилегендей, талашылып жаткан жоболор Кыргыз Республикасынын Адвокатурасынын Этика боюнча комиссиясы адвокаттарга эскертүү жана сөгүш түрүндөгү тартиптик жаза чараларын колдонууга, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Юстиция министрлигине адвокаттын лицензиясынын колдонулушун токтотуу же андан ажыратуу жөнүндө сунуш киргизүүгө укуктуу экендигин карайт.

Арыз ээлеринин пикири боюнча талашылып жаткан жөнгө салуу Этика боюнча комиссияга лицензиянын колдонулушун токтотуу же андан ажыратуу жөнүндө сунушту өз алдынча таасир этүү чарасы катары же тартиптик жазага кошумча чара катары колдонууга жол берет, бул ченемдин укуктук аныксыздыгы жөнүндө күбөлөндүрөт жана мындай чечимдер адвокат үчүн олуттуу кесепеттерге алып келиши мүмкүн болгонуна карабастан, анын эркин чечмеленишине жана ар кандай укук колдонулушуна шарт түзөт.

Мындан тышкары, арыз ээлери талашылып жаткан жоболор Этика боюнча комиссиянын чечими, Юстиция министрлигинин буйругу же алардын өз ара байланыштагы бул эки акты тең соттук тартипте даттанууга жатабы, так аныктоого мүмкүндүк бербейт, анткени бирдиктүү жол-жоболоштуруунун алкагында алардын укуктук маанисин ажыратпайт деп белгилешет. Бул, кайрылуу субъекттеринин пикири боюнча, ар-кандай сот өндүрүшүндө параллелдүү даттанууга жол берет, натыйжада өз убагында жана натыйжалуу соттук коргоого болгон укук бузулат.

27.02.2026

Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору М.К. Асаналиевдин сунуштамасы боюнча пресс-анонс

Кыргыз Республикасынын Конституциялык сотунун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 27-февралындагы аныктамасы менен Кыргыз Республикасынын Башкы прокурору М.К. Асаналиевдин Укук бузуулар жөнүндө кодекстин 552-беренесинин 1-бөлүгүнүн Конституциянын 61-беренесинин 1, 2-бөлүктөрүнө ылайык келүүсүн текшерүү жөнүндө сунуштамасы өндүрүшкө кабыл алынган.

Талашылып жаткан ченемге ылайык, апелляциялык инстанция укук бузуулар жөнүндө иш боюнча биринчи инстанциядагы соттун токтомуна берилген даттанууну кароонун жыйынтыгы менен токтомду өзгөртүүсүз калтырууга же аны жокко чыгарып, иш боюнча өндүрүштү кыскартууга гана укуктуу. Мындай жөнгө салуу апелляциялык сотко ишти маңызы боюнча кайра карап, чечимди өзгөртүүгө же жаңы чечим кабыл алууга мүмкүндүк бербейт.

Кайрылууда апелляциялык инстанция укук бузуулар жөнүндө иштер боюнча акыркы чекитти коючу инстанция болуп саналгандыктан, анын ыйгарым укуктарынын чектелиши жарандардын натыйжалуу соттук коргонууга болгон конституциялык укугун ишке ашырууга тоскоолдук

кылаары көрсөтүлгөн.

Конституциянын 61-беренесине ылайык, ар бир адам сот аркылуу укуктарын коргоого жана бузулган укуктарынын реалдуу калыбына келтирилишине укуктуу. Ушуга байланыштуу, кайрылуу субъектиси талашылып жаткан ченемди конституциялык эмес деп таанууну суранууда.

06.02.2026

С.А. Матцаковдун жана Н.Ж. Жаныбековдун кайрылуусу боюнча пресс-анонс.

Конституциялык сотунун судьялар коллегиясынын 2026-жылдын 6-февралындагы аныктамасы менен Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексинин 552-беренесинин 1-бөлүгүнүн конституциялуулугун текшерүү жөнүндө С.А Матцаковдун жана Н.Ж. Жаныбековдун өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуу субъекттеринин позициясы

Арыз ээлери укук бузуу жөнүндө иш боюнча биринчи инстанциядагы соттун чечимине даттанууда, апелляциялык сот талашылып жаткан ченемге ылайык, эки вариант менен гана чектелгенин белгилешет: чечимди өзгөртүүсүз калтыруу же аны жокко чыгаруу жана иш боюнча өндүрүштү кыскартуу.

Ошол эле учурда, апелляциялык сот мыйзамсыз же негизсиз деп тапса дагы, жол берилген мыйзам бузууларды жоюу үчүн маңызы боюнча жаңы чечим кабыл алууга же соттук актыны өзгөртүүгө ыйгарым укугу жок. Арыз ээлеринин пикири боюнча мындай чектөө натыйжалуу соттук коргоого тоскоолдук кылат жана жогору турган инстанцияда ишти кайра кароонун конституциялык кепилдиктерине карама-каршы келет.

Ошондой эле, мурда мыйзамдар апелляциялык инстанциядагы соттун кеңири ыйгарым укуктарын түздөн-түз караштыргандыгын, ал эми аларды алып салуу соттук коргоонун кыскарышы катары кабылданаарын белгилешет.

Жогоруда айтылгандарды эске алуу менен, кайрылуунун авторлору талашылып жаткан ченемди аппеляциялык соттун укук бузуу жөнүндөгү иш боюнча жаңы чечим кабыл алуу, соттук актыны өзгөртүү же жокко чыгаруу ыйгарым укугун жокко чыгарган бөлүгүндө Конституцияга карама-каршы келет деп таанууну өтүнүшөт.

30.12.2025

А.Ж. Эркинбековдун өтүнүчү боюнча пресс-анонс

Конституциялык соттун судьялар коллегиясынын 2025-жылдын 30-декабрындагы аныктамасы менен А.Ж. Эркинбековдун “Кыргыз Республикасында жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 5-беренесинин 4-пунктунун жана Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023-жылдын 21-сентябрындагы № 493 токтому менен бекитилген Жарандарды медициналык-санитардык жардам менен камсыздоо боюнча мамлекеттик кепилдиктер программасынын 5, 7, 17-пункттарынын конституциялуулугун текшерүү жөнүндө өтүнүчү өндүрүшкө кабыл алынган.

Кайрылуу субъектисинин позициясы

Арыз ээси, акысыз медициналык жардам иш жүзүндө өзүнүн катталган жери боюнча белгилүү бир мамлекеттик медициналык мекемедеги (бейтапканадагы) үй-бүлөлүк дарыгерлер тобуна бекитилген (катталган) жарандарга гана көрсөтүлө тургандыгы жөнүндөгү ченемдерди талашууда.

Муну менен саламаттыкты сактоого конституциялык укукту ишке ашыруу мындай каттоонун болушунан тикелей көз карандылыкка коюлууда.

Ушуга байланыштуу, кайрылуу субъектисинин пикири боюнча көрсөтүлгөн укуктук жөнгө салуу саламаттык сактоонун башка мамлекеттик мекемелеринде акысыз медициналык жардам алуу мүмкүнчүлүгүн чектеп, жарандар үчүн теңдеш эмес шарттарды түзөт жана социалдык мамлекеттин принциптерине карама-каршы келет.

Баяндалганды эске алуу менен, А.Ж. Эркинбеков талашылып жаткан ченемди Конституцияга карама-каршы келет деп таанууну өтүнөт.